منبع: ابزرور، 23 آوريل 2006
هلنا اسميت
در جهان عرب، مشاركت زنان در فعاليتهاي بازرگاني و تجاري، روز به روز در حال افزايش است.
چندي پيش، در عمارت اعياني شهردار لندن مهمانياي از نوع متفاوت برپا بود. شيخه لبني القاسمي، اولين زن وزير اقتصاد دنياي عرب، به همراه سيصد زن عرب ديگر، به ضيافت شام مهمان شهردار بودند. حضور آنها در اين مراسم، هر چند به منظور تحكيم ارتباطهاي تجاري و بازرگاني با مقامات كليدي تجارت بريتانيا صورت گرفته بود، اما پيامي مهمتر نيز در بر داشت، و آن اين كه زنان تاجر، از مراكش گرفته تا عمان، در حال در دست گرفتن سرنخهاي اقتصادي كشورهايشان هستند.
القاسمي كه بالاترين مقام كابينه وزراي امارات متحده عربي را داراست، می گوید: «اگر به تاريخ اسلام نگاه كنيد، ميبينيد كه پيغمبر ما با يك زن تاجر ازدواج كرد. اسم او خديجه بود. او حضرت محمد را استخدام كرد تا با او كار كند.» و هنگام اداي اين حرف لبخند می زند. سپس در حالي كه روسري اش را درست ميكند ادامه می دهد: «غرب هميشه به حجاب به عنوان يك نشانه خفت زنان نگاه ميكند، به نظر من اين يك مشكل اساسي است. آنها فكر ميكنند كه اگر زني خودش را بپوشاند، از نقشهاي مهم و كليدي جا ميماند، در حالي كه اين تفكر صحيح نيست. در امارات پيشرفت زنان چشمگير است. آنها به سرعت مشاغل تجاري و بازرگاني را از آن خود ميكنند."
القاسمي در كاليفرنيا تحصيل كرده، و نمونه كامل زني است كه بسياري از خيالات و توهمات راجع به زن مسلمان را از ذهن غربي ميزدايد. از سال 2004 كه او به وزارت رسيده، اقتصاد امارات با شكوفايي چشمگيري همراه شده است. دوبي، اكنون به مانهاتانِ خاورميانه معروف شده و به يكي از مهمترين مراكز تفريح و گردشگري دنيا تبديل شده است.
القاسمي از اين نظر تنها نيست. در واقع تصميم شهردار لندن، ديويد بوور، براي ترتيب دادن ضيافت شام به مناسبت پنجمين سالگرد تشكيل "تريبون بينالمللي زنان عرب"، بود و از نقش محورياي كه زنان در بازرگاني و اقتصادِ 22 كشور دنياي عرب، بر عهده گرفته اند، حكايت داشت.
برآوردها نشان ميدهد كه در عربستان، با وجود محدوديتهايي كه براي حضور زنان در عرصه اجتماعي وجود دارد، 40 درصد ثروت ملي در اختيار زنان است. در ماه دسامبر ماه گذشته، يك زن به عنوان رئيس اتاق بازرگاني عربستان انتخاب شد_ چيزي كه 5 سال پيش كاملا از تصور به دور بود.
الهام حسن، عضو ارشد يك شركت حسابداري بينالمللي، ميگويد: «در غرب كليشههاي بسياري در مورد زنان وجود دارد. اما اگر به كشور من بحرين بياييد، تغيير و تحول را در همه شاخههاي بازرگاني مشاهده خواهيد كرد. اين تحول هماكنون در كشورهاي مختلف در حال وقوع است، هر چند سرعتش فرق ميكند، و با روند پيشرفتهاي آموزشي بسيار در ارتباط است.»
منطقه خاورميانه و دنياي عرب، يكي از پرچالشترين مناطق دنياي كنوني را تشكيل ميدهد. توسعه اقتصادي بزرگترين مانع در مقابل صلح و امنيت اين منطقه درگير در جنگ محسوب ميشود. همچنين برآورد ميشود كه براي جبران نرخ روزافزون بيكاري در اثر رشد جمعيت، تا سال 2020 به 80 ميليون شغل جديد نياز خواهد بود. لازمه ايجاد اين شغلهاي جديد، رشد اقتصادي ساليانه 7 درصدي است. اين واقعيت، و نيز تحميلهاي جهاني شدن، به درك اين واقعيت انجاميده كه به حاشيه راندن نيمي از نيروي كار، ديگر نميتواند گزينه مناسبي قلمداد شود (در عراق، به دنبال سالهاي سال درگيري و جنگ، جمعيت زنان 60 درصد كل جمعيت كشور را تشكيل ميدهد).
در دنياي عرب، بالاخره اين آگاهي به وجود آمده است كه زنان منابع بكر و دست نخوردهاي هستند كه ميتوان در گرداندن چرخهاي اقتصادي كشور و ايجاد تحول اجتماعي از آنها استفاده كرد. در كشور اردن، كه تعداد دختران با مراتب بالاي تحصيلي به سرعت زياد شده است، تلاشهايي در جريان است تا زنان به پستهاي كارآفريني و مديريتي برسند.
سليمان الحتلان، سردبير يك نشريه در عربستان سعودي ميگويد: «مردم از سياستمداران مرد خسته شدهاند. آنها ميبينند كه هيچ تلاش واقعي براي حل مشكلات و هيچ توسعه جدي در منطقه رخ نميدهد. همين موجب شده است كه مردم به زنان بيشتر اعتماد كنند.»
بخش نفت نيز به تحول اوضاع به نفع زنان كمك كرده است. چندي پيش كمپاني شل در لندن اعلام كرد كه قصد دارد تعداد بيشتري از كارمندان خود را از ميان زنان، به خصوص زنان خاورميانه انتخاب كند. دليل اين تصميمگيري از يك سو كاهش ذخاير نفتي و دشوارتر شدن استخراج نفت، بود و از سوي ديگر، كاهش تعداد مهندسان مرد در سراسر جهان. ركسانا دك، يكي از مديران كمپاني شل ميگويد: «ما در صنايع نفتي، استعدادهاي درخشان كم داريم. به همين دليل است كه در پيدا كردن آنها دچار مشكل شدهايم و اكنون قصد كردهايم در ميان ساكنان خاورميانه و آسيا و به خصوص زنان به جستجوهاي خود ادامه دهيم.»
با شنيدن اين خبر، گروهي از زنان عراق بلافاصله داوطلب شدند، از جمله رجا خزاع، عضو سابق شوراي دولت موقت عراق كه در نوشتن قانون اساسي آن كشور دست داشت. وي ميگويد: «نسل جوان زنان عراقي ميخواهد در امور اقتصادي كشورش مشاركت كند، اما نياز به حمايت و آموزش دارد. من سه سال است كه دارم به كمپاني شل نامه مينويسم كه كاري را كه حالا تصميم گرفتهاند، انجام دهند.»
تعدادي از دولتهاي عربي تلاش ميكنند از وابستگي خود به درآمدهاي نفتي بكاهند. عربستان سعودي، بزرگترين توليد كننده نفت جهان قصد دارد طي ده سال آينده 624 ميليارد دلار در بخش حفاري معدن، احداث كارخانههاي شيميايي، توليد محصولات نفتي، بهبود تأسيسات زيربنايي و صنعت توريسم سرمايهگذاري كند.
كشورهاي ديگر نيز به آزاد كردن و تنوع بخشيدن به اقتصاد تمايل نشان دادهاند- امارات و بحرين بهترين نمونههاي اين حركت هستند. دكتر محمد صمدي، دبير كل اتاق بازرگاني عربي_انگليسي ميگويد: «كشورهاي عرب توليد كننده نفت اين واقعيت را دريافتهاند كه نفت محصولي تمامشدني است و ممكن است 100 سال آينده اصلا وجود نداشته باشد. به همين دليل آنها به فكر تنوع بخشيدن به اقتصاد خود افتادهاند، و اين به آن معني است كه براي شركتهاي انگليسي موجود در اين كشورها فرصتهاي شغلي بيشتري فراهم خواهد شد. هماكنون حدود دويست هزار انگليسي در كشورهاي حاشيه خليج فارس زندگي ميكنند.
حيفه الكيلاني، سرپرست تريبون بينالمللي زنان عرب ميگويد: «پيشرفت آينده منطقه در گروي استفاده بهتر از منابع است- هم منابع انساني و هم منابع طبيعي.»
مردم خاورميانه اميد دارند كه اصلاحات اقتصادي به اصلاحات سياسي بينجامد و در مقياس وسيعتر، تاثيرات ژئوپليتيك خود را نشان دهد. (هر چند از زمان حمله تحت رهبري امريكا به عراق، اصلاحات سياسي عموما در منطقه متوقف شده است.)
زنان در پيشرفت منطقه نقش محوري دارند. پروفسور آسيه علايي، سفير سيار كشور پادشاهي مراكش، ميگويد: «اگر زنان مركز توجه قرار بگيرند، اين كار اثرات خيرهكنندهاي خواهد داشت. همه ما ميدانيم كه نياز به اصلاحات داريم، اما اصلاحات واقعي تنها زماني صورت ميگيرد كه ذهنيات ما و جامعه در مقياسي وسيعتر، اصلاح شود. اصلاحات را نميتوان به مردم فروخت_ به همين دليل است كه از يك ديدگاه نمادين، زنان اين قدر حائز اهميت هستند.»
